متاسفانه کارهاي زياد پرشين بلاگ و البته کارهاي جاري هيچ اوقات فراغتي باقي نميزاره که اينجا رو بتونم زودتر به روز کنم. به قول کارشناسان شبکه ارجحيت (Priority) اينجا رو بايد ببرم بالاتر.

همين چند يادداشت قبل بود که در مورد مقالات زرد، پيرامون اينترنت در بعضي از روزنامه ها نوشته بودم و فکر مي کردم که اين موضوع فقط در مورد ما صدق مي کند، ولي اتفاقات اخير خلاف اين موضوع را نشان داد. خبرگزاري رويتر مقاله اي در مورد فيلترينگ و اوضاع اينترنت در ايران منتشر کرده و خبرگزاري CNN هم آن مقاله را با عنوان بسيار تعجب برانگيزي (خاطرات يک فاحشه از پرخواننده‌ترين وب‌سايت‌های ايرانی است) منتشر نموده است. متاسفانه عدم وجود منابع خوب به زبان انگليسي، باعث شده است که اين خبرگزاريها به برخي منابع موجود که پايه و اساس درستي ندارد مراجعه کرده و مجموعه آنها اينگونه مطرح گردد که ايراني ها اينترنت را براي اينکه عقده هاي جنسي و شخصي خود را خالي کنند، مورد استفاده قرار مي دهند. آقاي بهرنگ فولادي (دوست و همکار من در سايت پرشين بلاگ) مقاله اي در اين مورد در وبلاگ خود نوشته است که با آمار برگرفته از سرورهاي پرشين بلاگ ثابت نموده که اين حرف بسيار سطحي و زاييده افکار غلط بعضي افراد است که فکر پدر خواندگي به سرشان زده است. نويسنده اين مقاله با عنوان بحث در مورد فيلترينگ در ايران، با من نيز گفتگويي انجام داده بود که در آخر اين مقاله به آن اشاره شده است (که البته ربطي به موضوع مقاله ندارد و از اين بابت جاي سوال و اعتراض دارد).

لينکهاي مرتبط:
    متن نامه گروهی از مديران سايت‌ها و کاربران ايرانی به مديران رويترز و سی.ان.ان
    وبلاگ‌های ايرانی و قضاوت‌های مغرضانه - بهرنگ فولادي - NeoMinds.org
    وبلاگ ايرانی ، نگاه غـربی - محمود اروج زاده - CCW Weblog
    ماموريت موفقيت آميز خبرنگار رويتر - شهرام شريف - ITIran.com
    سطحی‌نگری بس است لطفاً - محمود اروج زاده - CCW Weblog

اين روزها از هرجا و هر کسي مي توان در مورد IT حرفهايي شنيد. IT تبديل به کالايي لوکس جهت ارائه سخنراني شده است که هر کسي براي اينکه از قافله عقب نباشد و البته بگويد که ما هم هستيم، صحبتهايي مي فرمايد. اين امر اصلاً به اينکه آيا فرد مورد نظر تخصصي در زمينه IT دارد و يا خير نيز ندارد. خبرهاي مسرت آميزي، پشت سر هم به گوش مي رسد که هر انساني را از پنهان نمودن خوشحالي و مسرت خويش عاجز مي کند. در حالي صحبت از تجارت الکترونيکي مي شود که هنوز بانکهاي ما در راه اندازي کارتهاي پيش پرداخت شده (Prepaid) ناتوانند. اين در حالي است که عمر تجارت الکترونيکي در دنيا به بيش از 20 سال مي رسد. در حالي صحبت از گسترش اينترنت در ايران مي شود که هنوز استفاده از خطوط Dialup هم در اکثر نقاط ايران امکان پذير نمي باشد و هنوز کشور به شبکه هاي پر سرعت و پايدار اينترنتي متصل نيست. در حالي صحبت از خطوط پر سرعت اينترنت براي استفاده شخصي مي شود که در همين تهران خودمان (به عنوان پايتخت کشور) در بسياري از نقاط خطوط آنالوگ شش شماره اي با سرعت انتقال داده kbps ۱۹۲۰۰ وجود دارد. وقتي در پايتخت يک کشور براي گرفتن يک خط تلفن بايد يک سال در صف ماند، صحبت از راه اندازي خطوط DSL مي شود.
من دست اندر کار امور مخابراتي کشور نيستم. ولي اين سوال براي من مطرح است که چرا ما بايد تا اين حد عقب مانده باشيم و هر روز هم نسبت به روز قبل از قافله عقب بمانيم. آيا بودجه کافي براي تجهيز و راه اندازي سيستم هاي جديد در اختيار نداشته ايم و يا اينکه مديران ما، مديريت و تخصص کافي را نداشته اند؟ چه کسي پاسخگوست؟

کافي است گشت و گذاري کوتاه در دنياي اينترنت داشته باشيم و با انواع سايتهاي اينترنتي (خبري، آموزشي، خدماتي، ورزشي و ...) آشنا شويم. با کمي تأمل به اين نتيجه خواهيم رسيد که کمتر کسي را (بجز در ايران) در دنياي امروز مي توان يافت که براي دل خود و بدون هيچ چشم داشت تجاري، اقدام يه ايجاد يک سايت اينترنتي کرده باشد. همه اين سايتها به نوعي با خرده فروشي در ارتباط هستند. يا موضوع و هدف اصلي ايجاد سايت، خرده فروشي است و يا اينکه اگر سايتي خدمات رايگاني ارائه مي دهد، در کنار آن به تبليغ سايتهاي خرده فروشي ديگر مي پردازد. بطور کلي، موضوع ايجاد درآمد در رأس امور قرار گرفته است. به عنوان مثال مي توانيم به سايت !Yahoo اشاره کنيم که کم و بيش براي همه ما به واسطة سرويس هاي مجاني خوبش (مثل پست الکترونيکي) بسيار آشناست (اولين آدرسي را که من براي ورود به دنياي وب، در مرورگر خود، NetScape وارد کردم، آدرس yahoo.com بود). آيا تا بحال به تبليغاتي که در !Yahoo وجود دارد توجه کرده ايد. حال اگر موضوع طراحي کاملا حرفه اي آنها را بکار بگذاريم، خواهيم ديد که هيچ يک از اين تبليغات، خارج از مقولة تجارت الکترونيکي نيست و هدف اصلي آنها کسب درآمد است. تنوع تبليغات نيز بسيار جالب است. تبليغ براي مؤسسات توريستي، کرم ضد آفتاب، فيلم هاي سينمايي، کتاب، خدمات اينترنتي، مؤسسات لاغري و ... . همان تبليغاتي که در رسانه هاي ديگر همچون تلويزيون، مجلات و روزنامه ها مي بينيد، در اينترنت نيز خواهيد ديد. در واقع اينترنت به عنوان يک رسانه جديد، جايگاه خود را در مقوله تبليغات و تجارت به خوبي پيدا کرده است. تنها 800،000 نسخه از کتاب جديد هريپاتر، توسط سايت Amazon پيش فروش شده است.
حال نگاهي به سايتهاي ايراني مي اندازيم. اگر سايتهايي را که وابسته به نهاد، حزب و يا گروهي خاص است و همچنين سايتهاي شخصي (وبلاگها نيز در اين مجموعه قرار مي گيرند) را به کنار بگذاريم، تنها چند سايت خبري، فرهنگي-هنري، آموزشي، ورزشي و همچنين چند سايت سرويس دهنده خدمات اينترنتي مجاني باقي خواهد ماند. اگر با پديدآورندگان اين سايتها، صحبت کوچکي داشته باشيد، به اين نکته پي خواهيد برد که همه آنها با سرمايه اي اندک شروع به فعاليت نموده اند و به کسب درآمد به اندازه اي که هزينه سايتهايشان مرتفع گردد، راضي هستند. برخي از اين سايتها که مورد توجه واقع شده اند به دليل توقع و نياز بازديدکنندگانشان مجبور به گسترش سايت و امکانات آنها شدند و در نتيجه هزينه بيشتري را نيز به منظور نگهداري و يا امکانات نرم افزاري پرداخته اند. اما موضوع جالبي که مي توان به آن توجه نمود، راه هاي موجود جهت کسب درآمد براي پديد آورندگان اين سايتها است. در کشور ما به دليل عدم وجود زير ساختهاي لازم جهت ايجاد سايتهاي خرده فروشي (و به صورت کلي تجارت الکترونيکي)، پديد آورندگان سايتهاي اينترنتي از کسب درآمد مستقيم، محروم شده اند. به نظر مي رسد که تنها راه باقي مانده، تبليغات اينترنتي است. اما چه کساني خواهان تبليغات اينترنتي هستند؟ همانطور که در بالا نيز اشاره کردم، حجم وسيعي از تبليغات اينترنتي موجود، به سايتهاي خرده فروشي تعلق دارد. به همين دليل سايتهاي اينترنتي ايراني (که از داخل کشور هدايت مي شوند)، به علت نبود اينگونه سايتها، از تبليغات آنها نيز محرومند. اما مشتري ديگر تبليغات اينترتي در داخل، شرکتها و مؤسسات آموزشي مرتبط با امور اينترنتي و رايانه اي و البته کمي ضعيفتر، شرکتهاي غير مرتبط هستند. من به عنوان کسي که بصورت جدي با تبليغات اينترنتي در ارتباط هستم، مي توانم بگويم که حتي شرکتهايي که بصورت مستقيم با اينترنت سرو کار دارند (مانند ISPها، شرکتهاي ارائه دهنده خدمات ميزباني وب و ...) هنوز با تبليغات اينترنتي آشنايي ندارند و حتي از اصطلاحات و توانايي هاي موجود در اين زمينه نيز، نا آگاهند (ديگر انتظاري از بقيه شرکتها و مؤسسات نمي رود). با بررسي سايتها و شرکتهايي که به سايت پرشين بلاگ تبليغ داده اند، به اين نکته پي خواهيم برد که بيش از 80% از اين تبليغ دهندگان، براي اولين بار بوده است که از تبليغات اينترنتي استفاده نموده اند. و البته نکته جالب ديگري نيز به چشم مي خورد. اين شرکتها سايتهاي ايراني را بواسطه موضوع و همچنين تعداد بازديدکنندگان، مناسب تبليغات نمي دانسته اند ! (اين موضوع خود جاي بحث جداگانه اي مي طلبد)
حال اگر نگاهي به تبليغات موجود در سايتهاي اينترنتي فارسي زبان داخلي بياندازيم، خواهيم ديد که بيش از 70% اين تبليغات به صورت معاوضه اي (Banner Exchange) است و سايتهاي اينترتي براي بالا بردن تعداد بازديدکنندگان خود، همديگر را بدون چشم داشت مالي، تبليغ مي کنند.
من معتقدم که سايتهاي اينترنتي موجود در ايران، به واسطة عدم توجه صاحبان شرکتها و صنايع به تبليغات اينترنتي (به دليل عدم شناخت کافي از اين حوزه) و همچنين عدم وجود زير ساختهايي لازم جهت کسب درآمد مستقيم از بازديدکنندگان و يا کاربران خود (نه به دليل عدم وجود تخصص کافي) تونايي گسترش و در يک کلام حرفه اي شدن را ندارند. بدين منظور به نظر مي رسد توجه به موارد زير ضروري است:

1) همکاري نهادهاي آموزشي و رسانه اي به منظور معرفي توانايي هاي موجود در حوزه اينترنت و به طور خاص، توانايي هاي تبليغاتي و درآمدزا
2) لزوم نگاه حرفه اي به مقوله تبليغات اينترنتي از طريق ايجاد گروه هاي تخصصي جذب تبليغات اينترنتي
3) تبديل موضوع تجارت الکترونيکي از يک خواب و خيال به حرف (کمي محقق شده) و در صورت موافقت به عمل
4) همکاري و حمايت شرکتها و تشکلهاي ارائه دهنده خدمات اينترنتي و همچنين شرکتها و مؤسسات آموزشي مرتبط با سايتهاي ايجاد کننده محتوا (اين نکته قابل توجه است که فروش شرکتهاي ارائه دهنده خدمات اينترنتي مانند ISPها، رابطه اي مستقيم با گسترش سايتهاي ايجاد کننده محتوا دارد!)

در يک کلام، اگر حضور در اين حوزه را ضروري مي دانيم (البته در اين مورد هم شبهه وجود دارد)، بايد انگيزه هاي لازم براي ورود شرکتها و گروه هاي تخصصي با نگاهي حرفه اي را فراهم آوريم. اينترنت به زبان فارسي در مرحله اي قرار دارد که لزوم حمايت از آن به شدت احساس مي شود. در غير اينصورت، بايد شاهد کمرنگ تر و ضعيفتر شدن سايتهاي موجود باشيم. بياييد قبل از آنکه حمايت کنندگان از خارج از کشور بيايند، خود دست به کار شويم.